ریاضیات اقلیت در برابر ریاضیات اکثریت: خوانشی دلوزی از گذار هستیشناختی در هندسه
دوره 16، شماره 2، بهمن 1404، صفحه 155-183
https://doi.org/10.30465/os.2026.53392.2080
شهاب الدین قناطیر
چکیده این مقاله با خوانشی دلوزی، تقابل بنیادین بین دو شیوه صورتبندی ریاضیات را بررسی میکند: «اصلموضوعهمحوری» (ریاضیات اکثریت) در برابر «مسئلهمحوری» (ریاضیات اقلیت). هدف، تحلیل گذار از هندسه اقلیدسی به نااقلیدسی نه به عنوان یک پیشرفت فنی، بلکه به مثابه یک «انقلاب کوپرنیکی» در هستیشناسی فضا است؛ جایی که تقدم از راهحلِ ثابت به سوی خودِ مسئله و «تفاوت دیفرانسیلی» منتقل میشود. پرسش محوری این است: چگونه تمایز دلوز بین «ریاضیات اکثریت» و «ریاضیات اقلیت» میتواند این گذار را به عنوان دگرگونی در هستیشناسی فضا توضیح دهد؟ با روشی توصیفی-تحلیلی و با بررسی مفاهیم دلوز و هندسه، یافتهها نشان میدهند که هندسه نااقلیدسی ریمانی – با مفاهیمی چون خمینه، انحنا و دیدمانگاه – هستیشناسی ایستای اقلیدسی را به یک هستیشناسی پویا و رابطهگرا تبدیل میکند. در این هستیشناسی جدید، فردیت نه به عنوان هویتی ثابت، بلکه به عنوان فرآیندی مبتنی بر «تکینگیها» و ارتباطاتشان تعریف میشود؛ تحولی که در فیزیک معاصر، بهویژه در نظریه پیمانهای، تبلور یافته است.
