غرب شناسی بنیادی

نقدی بر معنویت گرایی جدید با تاکید بر دیدگاه اسوالد اشپنگلر

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسنده

عضو هیئت علمی گروه فلسفه غرب دانشگاه تهران

10.30465/os.2026.53016.2070
چکیده
اسوالد اشپنگلر با تفکیک فرهنگ از تمدن، زوال تمدن را پیامد تهی شدن فرهنگ از معنا، دین و خلاقیت معنوی می‌داند. از نظر او، غلبۀ عقل‌گرایی، مادی‌گرایی و شک‌گرایی، فرهنگ را به مرحلۀ تمدن وارد کرده و بحران معنویت را پدید می‌آورد. در چنین شرایطی، «دینداری دوم» یا ادیان و عرفان‌های نوپدید، مهم‌ترین نشانۀ این بحران‌اند؛ زیرا انسان برای جبران خلأ معنایی به معنویت‌های جایگزین روی می‌آورد. این معنویت‌ها در قالب ادیان التقاطی، عرفان‌های نوظهور، ایدئولوژی‌های سیاسی، علم‌باوری، ملی‌گرایی و دیگر اشکال سکولار بازتولید می‌شوند. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایۀ کتاب انحطاط غرب، نسبت فرهنگ، تمدن و معنویت و نیز تبیین اشپنگلر از منشأ معنویت‌های نوپدید را بررسی می‌کند. اشپنگلر افول تمدن را تقدیری تاریخی و اجتناب‌ناپذیر دانسته و معنویت‌های جدید را فاقد نیروی فرهنگ‌ساز می‌شمارد. با وجود ژرفای تحلیل او، جبرگرایی تاریخی، ناسازگاری در مقایسۀ فرهنگ‌ها و تقلیل علل پیدایش معنویت‌های نوپدید به بحران معنا، مهم‌ترین کاستی‌های نظریۀ وی به شمار می‌روند.

کلیدواژه‌ها