غرب شناسی بنیادی

تحلیل انتقادی لایب‌نیتس از دوگانه‌انگاری دکارتی با تأکید بر نظریه‌ی هماهنگی پیشین‌بنیاد

نوع مقاله : مقاله مروری

نویسنده

دکترای فلسفه، گروه فلسفه، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

10.30465/os.2026.53940.2090
چکیده
چکیده

این پژوهش به تحلیل انتقادی پاسخ متافیزیکیِ لایب‌نیتس به بحران دوگانه‌انگاری دکارتی و مسئله‌ی ارتباط نفس و بدن می‌پردازد. دکارت با تعریف جوهر جسمانی به‌مثابه‌ی «امتداد محض»، شکافی وجودشناختی میان ذهن و ماده پدید آورد که تبیین تأثیرگذاری مستقیم میان آن دو را دشوار ساخت. یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که لایب‌نیتس با نقدِ فیزیکِ هندسیِ دکارتی و جایگزینی «امتداد» با «نیرو»، تلقی تازه‌ای از جوهر عرضه می‌کند: واقعیتِ بنیادی نه جسم ممتد، بلکه وحدت‌های بسیطِ بی‌جزء، یعنی مُنادها، هستند. او از طریق نظریه‌ی هماهنگی پیشین‌بنیاد، رابطه‌ی نفس و بدن را نه بر اساس تعامل علّی مستقیم، بلکه در قالب تطابقی درونی، موازی، و ازپیش‌تنظیم‌شده تبیین می‌کند. نتیجه‌ی پژوهش آن است که لایب‌نیتس نه با ترمیم دوگانه‌انگاری، بلکه با بازتعریف مفهوم جوهر و بازصورت‌بندی نسبت ذهن و جهان، از افق دکارتی فراتر می‌رود. از این منظر، اندیشه‌ی او را باید نه تحویل امر رئال به ایدئال، بلکه چرخش از وجودشناسیِ «ماده=امتداد» به متافیزیکی مبتنی بر وحدت، نیرو و ادراک دانست.

کلیدواژه‌ها


طباطبائی، محمدتقی (۱۴۰۰). «دکارت، شک متافیزیکی و بنیادگذاری روش». غرب‌شناسی بنیادی، 12(1)، ۱۶۷-۱۸۹.
لایب‌نیتس، گوتفرید ویلهم (1375). مُنادولوژی. ترجمه‌ی یحیی مهدوی، چاپ اول، تهران: انتشارات خوارزمی.
Descartes, R. (2008). Meditations on first philosophy: With selections from the Objections and Replies. ((M. Moriarty, Trans.) Oxford University Press.
Descartes, R. (2017). The Passions of the Soul. (J. Bannett, Trans.). Open Court Publishing Company.
Cottingham, J. (2005). The Cambridge Companion to Descartes. Cambridge University Press.
Leibniz, G. W., & Latta, R. (1948). The Monadology and other philosophical writings. Translated with Introduction and Notes by Robert Latta. (First). Geoffrey Cumberlege (Oxford University Press).
Leibniz, G. W., & Latta, R. (1996). The Monadology. Translated by Y. Mahdavi. Tehran: Kharazmi Publishing co. [in Persian]
Leibniz, G. W. (2005). Theodicy: essays on the goodness of God, the freedom of man and the origin of evil. (E.M. Huggard, Trans.). Open Court Publishing Company.
Leibniz, G. W. (2007). The Discourse on Metaphysics. (J. Bennett, Trans.).
Tabatabaei, M. T. (2021). “Descartes, metaphysical doubt and the foundation of method”. Gharbshenasiy-e Bonyadi (Fundamental Western Studies), 12(1), 167–189. [in Persian]

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 21 اسفند 1404